Hogueras de San Juan: vuur en feest in Alicante

Elke juni verandert Alicante in een bruisend openluchtfestival. De straten vullen zich met reusachtige papier-mache figuren, overal klinkt muziek, de geur van buskruit hangt in de lucht en elke nacht wordt de hemel verlicht door spectaculair vuurwerk. Dit zijn de Hogueras de San Juan, het grootste en belangrijkste festival van Alicante-stad en een van de meest indrukwekkende zomerfeesten van heel Spanje.

Van 20 tot 24 juni staat de stad op zijn kop. Het hoogtepunt is de Nit de la Crema op 24 juni, midzomernacht, wanneer alle kunstwerken in vlammen opgaan in een ritueel dat je kippenvel bezorgt. Het is vuur, kunst, satire en volksfeest ineen. En het is absoluut de moeite waard om minstens een keer mee te maken.

Wat zijn de Hogueras de San Juan?

De Hogueras (letterlijk: vreugdevuren) zijn het jaarlijkse festival van de stad Alicante, vergelijkbaar met de wereldberoemde Fallas van Valencia. Het feest draait om enorme artistieke constructies, hogueras genaamd, die in de wijken van de stad worden opgebouwd en op midzomernacht worden verbrand. Het is een oud zomerritueel dat teruggaat tot heidense tradities rond de zonnewende.

Het moderne festival zoals we het nu kennen bestaat sinds 1928, toen de kunstenaar Jose Maria Py de traditie nieuw leven inblies naar het voorbeeld van de Valenciaanse Fallas. Sindsdien is het uitgegroeid tot een feest van internationale allure. In 2015 werden de Hogueras erkend als Fiesta de Interes Turistico Internacional.

Tijdens de festivalweek worden in de hele stad hogueras geplaatst. Dit zijn niet zomaar vreugdevuren maar waar kunstwerken van papier-mache, hout en piepschuim. Ze kunnen meters hoog zijn en stellen satirische scenes voor: politici worden belachelijk gemaakt, actuele thema's worden op de hak genomen en lokale figuren krijgen een liefdevolle veeg uit de pan. De beste kunstenaars werken maandenlang aan hun creaties.

Net als bij de Fallas in Valencia zijn er twee categorieen: de grote hogueras (hogueras oficiales) en de kinderhogueras (barracas infantiles). De kindervarianten zijn kleiner en vriendelijker, perfect om met het hele gezin te bekijken. Een vakjury beoordeelt alle hogueras en de winnaar krijgt eeuwige roem, want alle kunstwerken gaan uiteindelijk in vlammen op.

De Planta: opbouw van de kunstwerken

Het festival begint officieel op 20 juni met de Planta, het plaatsen van de hogueras in de straten. In de dagen ervoor zie je al overal in de stad hoe de figuren worden opgebouwd. Het is fascinerend om te zien hoe de enorme constructies stukje bij beetje vorm krijgen.

De hogueras worden gemaakt in werkplaatsen (talleres) door gespecialiseerde kunstenaars die het hele jaar door aan hun creaties werken. De figuren zijn gemaakt van papier-mache over een frame van hout en metaal, beschilderd in felle kleuren. De grootste exemplaren zijn meer dan 20 meter hoog en wegen tonnen.

Een wandeling door Alicante-stad tijdens de Planta is een belevenis op zich. In bijna elke wijk staat een hoguera en de bewoners zijn druk bezig met de laatste voorbereidingen. De sfeer is uitgelaten en je wordt overal hartelijk ontvangen. Vergeet niet ook de barracas te bezoeken, de feesttenten die elke wijk opzet met bars, muziek en dans.

De belangrijkste hogueras staan op de centrale pleinen en boulevards. De Rambla de Mendez Nunez, de Avenida Alfonso el Sabio en het Ayuntamiento (stadhuis) zijn de plekken waar de meest prestigieuze kunstwerken staan. Hier vind je de hogueras die meedingen naar de grote prijzen.

Mascletaes en vuurwerk: de hemel in lichterlaaie

Als je denkt dat het bij Hogueras alleen om kunstwerken gaat, heb je het mis. Vuurwerk en pyrotechniek spelen een hoofdrol in het festival. Elke dag om 14:00 uur wordt op de Plaza de los Luceros een mascleta afgestoken, een oorverdovend vuurwerkspektakel dat je in je hele lichaam voelt.

Een mascleta is geen gewoon vuurwerk. Het is een zorgvuldig gecomponeerde reeks knallen die steeds sneller en luider wordt, tot een climax die de grond onder je voeten doet trillen. Het publiek telt af, applaudisseert en schreeuwt van opwinding. De beste mascletaes worden als ware kunstwerken beschouwd en de pyrotechnische bedrijven wedijveren om de meest indrukwekkende show neer te zetten.

Naast de dagelijkse mascletaes is er elke avond een castillo de fuegos artificiales, een uitgebreid vuurwerkshow boven de haven. De lichtshow weerspiegelt in het water van de Middellandse Zee en het uitzicht vanaf het Castillo de Santa Barbara is adembenemend. De nachtelijke vuurwerkshows duren soms wel een halfuur en trekken tienduizenden toeschouwers naar de boulevard.

Het vuurwerk tijdens de Hogueras hoort bij het beste van Spanje. De combinatie van de warme zomernachten, het geluid dat weerkaatst tegen de gebouwen en de weerspiegeling in zee maakt het tot een onvergetelijke ervaring. Breng oordopjes mee als je gevoelig bent voor hard geluid, vooral bij de mascletaes.

La Crema: de nacht dat alles brandt

Het absolute hoogtepunt van de Hogueras is de Nit de la Crema op 24 juni, de kortste nacht van het jaar. Op deze avond worden alle hogueras in brand gestoken in een spectaculair ritueel dat de stad in een oranje gloed zet. Het is het emotionele eindpunt van maandenlange voorbereiding en dagenlang feest.

De verbranding begint met de kinderhogueras rond middernacht. Daarna volgen de grote hogueras, te beginnen met de wijkhogueras en eindigend met de hoguera oficial op de Rambla, die als laatste in vlammen opgaat rond 02:00 uur. De brandweer staat paraat en besproeit de omliggende gebouwen met water om schade te voorkomen.

Het moment dat de vlam in een hoguera slaat, is bijzonder emotioneel. Maandenlang werk gaat in minuten op in vlammen. De kunstenaars, de wijkbewoners en het publiek kijken toe met een mix van trots, ontroering en feestelijkheid. Het vuur symboliseert reiniging en vernieuwing: het oude wordt verbrand om plaats te maken voor het nieuwe.

De hitte van de brandende hogueras is enorm. Op de eerste rijen voel je de warmte op je gezicht en de vlammen reiken soms tientallen meters hoog. Het is een primitief en krachtig spektakel dat je niet snel vergeet. Na de verbranding van de laatste hoguera barst het feest pas echt los en wordt er tot de vroege uurtjes gedanst op straat.

Traditiegetrouw springen velen na de Crema in zee bij het strand van Postiguet. Het is een symbolische handeling van reiniging en verkoeling na de hitte van het vuur. De combinatie van vlammen en water maakt deze nacht tot een van de meest magische momenten van het Spaanse festivalseizoen.

Vergelijking met de Fallas van Valencia

De Hogueras van Alicante worden vaak vergeleken met de Fallas van Valencia, en dat is niet verwonderlijk. Beide festivals draaien om het verbranden van grote papier-mache figuren en hebben dezelfde historische wortels. Maar er zijn belangrijke verschillen.

De Fallas vinden plaats in maart en zijn qua omvang groter, met meer dan 700 figuren verspreid over de stad. De Hogueras in juni tellen zo'n 90 hogueras maar compenseren dat met de zomerse sfeer. De warme avonden, het strand op loopafstand en de langere dagen geven het festival een andere, meer ontspannen energie.

Qua stijl zijn de Alicantijnse hogueras over het algemeen satirischer en gewaagder dan de Valenciaanse fallas. De humor is scherper en politiek incorrecter. De mascletaes in Alicante worden door kenners beschouwd als minstens zo goed als die in Valencia, met sommigen die beweren dat ze zelfs beter zijn dankzij de akoestiek van de stad.

Een praktisch voordeel van de Hogueras is dat het festival in de zomervakantie valt. Je kunt je bezoek makkelijk combineren met een strandvakantie aan de Costa Blanca. En hoewel het festival druk is, is het minder overweldigend dan de Fallas, wat het toegankelijker maakt voor bezoekers die voor het eerst een Spaans vuurfeest meemaken.

Praktische tips voor je bezoek

Wil je de Hogueras de San Juan meemaken? Dan is een goede voorbereiding het halve werk. Hier vind je alles wat je moet weten.

Wanneer gaan: Het festival loopt van 20 tot 24 juni. De Planta (opbouw) is op 20 juni, de mascletaes zijn dagelijks om 14:00 uur en de Crema is op de avond van 24 juni. Als je maar een dag kunt komen, kies dan 24 juni voor het complete programma met de verbranding als climax.

Accommodatie: Hotels in Alicante zijn tijdens het festival snel volgeboekt en de prijzen liggen hoger dan normaal. Boek minstens twee tot drie maanden van tevoren. Alternatieven zijn overnachten in San Juan de Alicante, El Campello of Mutxamel en met de tram naar het centrum reizen.

Vervoer: De binnenstad is tijdens het festival grotendeels autovrij. Gebruik het openbaar vervoer (tram en bus) of ga te voet. De tram (TRAM Metropolitano de Alicante) is een uitstekende optie en rijdt tot laat door. Parkeren in het centrum is vrijwel onmogelijk tijdens de festivaldagen.

Wat aanrekken: Het is eind juni en het kan overdag meer dan 30 graden worden. Draag lichte kleding en comfortabele schoenen, want je loopt en staat veel. Neem een flesje water mee en gebruik zonnebrandcreme. Voor de Crema is lichte katoenen kleding aan te raden vanwege de hitte van de vuren.

Veiligheid: Het festival is over het algemeen zeer veilig, maar let op zakkenrollers in de drukte. Houd je waardevolle spullen dicht bij je. Bij de mascletaes en de Crema is het verstandig om afstand te houden van de vuurhaarden en de aanwijzingen van politie en brandweer op te volgen. Oordopjes zijn aan te raden bij de mascletaes.

Eten en drinken: De barracas (feesttenten) in de wijken bieden eten, drinken en muziek tot in de kleine uurtjes. Probeer de typische coca amb tonyina (tonijntaart), een traditioneel gerecht dat speciaal bij de Hogueras hoort. De terrassen langs de Explanada de Espana en de haven zijn perfect om het vuurwerk te bekijken met een drankje erbij.

Bezoek ook het MARQ museum als je meer wilt weten over de geschiedenis van Alicante en haar festivals. En vergeet niet na afloop van het feest de stad zelf te verkennen, want Alicante heeft het hele jaar door veel te bieden.